Hoe leef je verder na het verlies van een kind? | Een interview met Christine Vandenhole

Als je je kind verliest, komt er in het begin veel op je af. Je moet veel beslissingen nemen rondom de uitvaart en ook daarna worden er nog keuzes gevraagd. Maar hoe ga je na de uitvaart verder als ouders? 

Christine Vandenhole is ervaringsdeskundige. In 2007 verloren zij en haar man hun zoontje van drie maanden oud. Ze is ook professioneel betrokken bij soortgelijke situaties, omdat ze in het verleden als verloskundige en verpleegkundige werkte. Na het verlies van hun zoontje kwam ze met lotgenoten in contact. Ze ontdekte dat er in ziekenhuizen verschillend wordt omgegaan met mensen die een kind verliezen, ook als dat tijdens de zwangerschap gebeurt. Na de geboorte van hun tweede zoon richtte Christine het Berrefonds op. Deze Belgische stichting wil mensen verder helpen na het verlies van hun kind. 

Veerkracht
Verder gaan betekent vooral dat je het verlies integreert in je leven. ‘Je leven gaat verder met dat verlies. In het begin is het vooral overleven en naar adem happen; je weg vervolgen en door de dalen gaan, waarbij je langzaam weer veerkracht vindt. Na verloop van tijd zul je ervaren dat je ook uit het dal kunt komen. Dat geeft vertrouwen en maakt je sterker voor de moeilijke momenten die in de toekomst nog gaan komen. Zo kun je steeds meer ervaren dat er ondanks wat er is gebeurd, je toch weer een fijn leven kunt hebben.’ 

Ruimte
Volgens Christine is ruimte een van de kernbegrippen om een begin te maken met het integreren van het verlies. ‘Het is belangrijk om de ruimte te krijgen om het verdriet te beleven en te bespreken. Die ruimte kan door familie en vrienden worden geboden. Mensen om je heen geven vaak goedbedoelde tips en adviezen, zoals: ‘Het komt wel goed’ of ‘Ik weet hoe het is.’ Die opmerkingen kunnen pijnlijk zijn, omdat een ander dit niet voor jou kan invullen, zeker niet als iemand zelf geen kind heeft verloren. Dan ken je de intensiteit van het verdriet niet. Zulke adviezen worden met alle goede bedoelingen gegeven. Ze zijn bedoeld als steuntje in de rug, om hoop te geven. Maar vaak helpen ze niet en heb je die adviezen op dat moment niet nodig. Je mag dit gerust aangeven door het letterlijk te benoemen: ‘Ik vind het fijn dat je me wilt helpen, maar dit helpt me niet.’ 

Wat je juist wél nodig hebt, is dat je je verdriet kunt beleven. Je hebt iemand nodig bij wie je je verhaal en verdriet kunt delen, al is het voor de honderdste keer. Iemand bij wie je ruimte ervaart. Voor de luisteraar kan het moeilijk zijn om alleen maar te luisteren, zonder oplossingen aan te dragen. Maar voor jou is het van groot belang om die ruimte te krijgen.’

Erkenning
‘Lotgenotencontact is voor veel mensen een baken van hoop,’ geeft Christine aan. ‘Alleen mensen die ook een kind hebben verloren, kunnen écht erkenning geven. Zij weten en begrijpen hoe je je voelt. Zij begrijpen dat er in het begin elke minuut van de dag intens verdriet is. Zij erkennen het verdriet en kunnen eerlijk zeggen dat ze weten hoe het voelt. Ze kunnen je ook vertellen dat je op een bepaald moment weer vreugde kunt ervaren, met het verdriet ernaast. Lotgenoten zijn ook de enigen die een bepaalde vorm van humor of zelfspot mogen gebruiken. Ze kunnen echt een puzzelstukje zijn op de weg die je gaat na het verlies van je kind.’ Daarom heeft stichting Rouwkost een maatjesproject om je persoonlijk in contact te brengen met andere ouders van een overleden kind. Meld je hier gerust voor aan! 

De wereld draait door
In de eerste periode na het overlijden van je kind, ervaar je de wereld niet meer zoals voorheen. ‘Je vraagt je af wat alle mensen in de wereld aan het doen zijn. Waar gaan ze naartoe? Maar ze zijn gewoon aan het leven. Op een bepaald moment zul je zelf ook weer een stapje in de wereld doen. Nodigt het mooie weer uit om weer eens een terrasje te pakken. Als je de eerste keer op het terras zit, zul je je drankje misschien niet eens proeven. Ook kun je het gevoel hebben dat er op je voorhoofd staat geschreven dat je kind overleden is. Langzaamaan zal het gewoner gaan voelen, zal het drankje weer smaken en kun je er weer van genieten. Het leven wordt weer langzaam opgepakt, met de bagage die je bij je hebt. Dat kan angst geven voor wat de omgeving van je vindt. Angst dat de omgeving denkt dat de rouw is afgesloten. Angst dat de omgeving je kind vergeet. Het kan moeilijk zijn om te laten zien dat je ook een gelukkig moment hebt. Je moet echt durven om in de storm te gaan staan en dan ook te blijven staan.’ 

Busreis
‘Iemand vergeleek het verlies van een kind met de volgende metafoor: het is alsof je op een bus wordt gezet, waarvan je de bestemming niet kent en iedereen een andere taal spreekt. Het liefst wil je zo snel mogelijk weg uit die bus, want ze hebben Meneer Rouw naast je gezet. Het liefst duw je hem uit de bus of je stapt zelf uit, maar dat gaat niet. Sommige dagen zit Meneer Rouw achter het stuur en bepaalt hij waar je naartoe gaat. Andere dagen zit hij achterin de bus en heb je zelf het idee controle te hebben. Dat is een continu gevecht met de bus en Meneer Rouw. Op een bepaald moment verandert het. Dan ervaar je dat je in de bus mag blijven zitten en dat Meneer Rouw naast je mag komen zitten. Je wilt niet meer uit de bus, want de bus is ook liefde.’

Onzichtbaar ouderschap
Als een kind overlijdt dat al een tijdje bij je was, heb je zichtbaar de rol van vader en moeder gehad. Als een kind in de zwangerschap is overleden, ben je als ouders niet zichtbaar geweest in die rol. Je bent eigenlijk onzichtbaar ouders. De invulling van die rol moet je zelf ‘inkleuren’. Christine geeft aan dat dit op verschillende manieren kan. ‘Er zijn ouders die een hoekje in hun huis inrichten voor het overleden kind, met bijvoorbeeld foto’s en een kaarsje. Anderen zoeken meer de publiciteit op Social Media. Het belangrijkst is dat de naam van je kind niet wordt vermeden, maar genoemd blijft worden. Dat kun je vormgeven door bijvoorbeeld onder kaartjes die je stuurt ook de naam van je overleden kind te zetten. Dit gebeurt nog niet zo vaak in onze samenleving; het is belangrijk dat daar meer openheid voor komt. Gelukkig organiseert stichting Rouwkost hierin evenementen en acties, zoals Wereldlichtjesdag.’

Opnieuw zwanger worden
Wanneer je een kind verliest, kan er veel twijfel zijn over een eventuele wens voor een volgend kind. Christine geeft aan dat er veel factoren van invloed zijn bij die keuze. ‘Het hangt heel erg van de situatie af welke keuzes ouders hierin maken. Onder andere het proces van een nieuwe kinderwens, de gezinssituatie en de omstandigheden rondom het overlijden van het overleden kind zijn van belang. Het belangrijkst is om met je partner op één lijn te komen, iets wat zeker niet makkelijk is. Daar is geen stappenplan voor. Het kan helpen om de voor- en tegenargumenten tegenover elkaar te zetten en te bespreken. Daarbij speelt ook vaak de angst voor herhaling een rol en de vraag of het een breekpunt is in de keuze. Door het te bespreken, kun je samen toegroeien naar een beslissing die voor beiden goed voelt.’

Zwangerschap na verlies
‘Als er een zwangerschap is na verlies, komt er een trein naast de trein van rouw rijden. Een trein van hoop, van nieuw leven. Ze moeten allebei aandacht krijgen. Er kan er niet één aan de kant worden gezet. Je verdriet mag je ook delen met het kind dat op komst is. Het mag benoemd worden, letterlijk: ‘Ik ben vandaag verdrietig, maar dat heeft niets met jou te maken. Ik ben verdrietig omdat je broer of zus is gestorven. Maar jij zit hier goed warm in mijn buik, ik hou van je en ik probeer goed voor je te zorgen. Soms kun je voelen dat ik verdrietig ben, maar dat is oké. Dat mag in ons gezin.’ Zo kunnen verdriet en verwachting naast elkaar bestaan. Een kind leert dan ook na de geboorte dat verdriet er mag zijn.’ Een kind dat na een overleden kind wordt geboren, wordt vaak een regenboogbaby genoemd. ‘Het kleurenpalet van de regenboogkleuren gaat van donker naar licht. Er zijn in een zwangerschap na verlies donkere dagen, waarop je het gevoel hebt dat het niet goed komt en angst hebt dat het weer misgaat. Maar er zijn ook lichte dagen, waarop het goed gaat en je vertrouwen hebt.’ 

3 concrete tips van Christine:

• Volg je instinct en laat je niet van het pad brengen door de mening van anderen.
• Neem de ruimte om je kind bespreekbaar te maken. Op de omgeving wachten levert vaak niets op.
• Zoek herkenning bij lotgenoten; ervaar hoe dat contact kan zijn.