Hoe betrek ik mijn omgeving bij het rouwproces? | Een interview met Leonie Nuijen

In een periode van rouw sta je er niet alleen voor. Gezinsleden, familie, vrienden, collega’s en andere mensen om je heen zullen met je meeleven, zeker in het begin. Hoe ga je met deze mensen om? Leonie Nuijen is ervaringsdeskundige. In september 2014 overleed haar dochtertje Madelon onverwachts in haar buik en in oktober 2015 overleed haar zoontje Oscar vlak na de geboorte. Het waren verdrietige en moeilijke gebeurtenissen. Ze besloot haar professionele kennis en persoonlijke ervaring te gebruiken om andere ouders bij te staan. Ze helpt ouders te leren leven met verlies. ‘Je leven zal nooit meer hetzelfde zijn, maar dat betekent niet dat je leven tot stilstand hoeft te komen.’ 

Een ontdekkingsreis
‘Een rouwproces is een zoektocht waarin je zelf zult ondervinden hoe je rouwt. Je kunt dit rouwproces zien als een ontdekkingsreis. Deze verschilt met die van je omgeving en zelfs van die van je partner. Waar de één sterk de behoefte voelt om te praten, kan het zijn dat de ander het liefst alleen rouwt, in stilte. Omdat het een situatie is die je vaak niet eerder hebt meegemaakt, is het ook lastig te weten welke manier van rouwen bij jou past. Daar kom je pas achter als het je overkomt. 

Als je merkt dat je partner of je omgeving op een andere manier met het verlies omgaat dan jij, is het belangrijk dit te benoemen en de verschillende behoeftes van elkaar te respecteren. Soms zul je echt over je eigen schaduw heen moeten stappen. Het helpt om aan de behoefte van de ander tegemoet te komen. Dan ontstaat er ruimte om samen de ontdekkingsreis aan te gaan en met elkaar in verbinding te blijven. 

Het betekent niet dat als je rouwt je alleen maar hoeft te praten. Stiltes zijn soms ongemakkelijk, maar ze kunnen ook juist verbindend werken. Als het lastig is om over gevoelens te praten, kun je ervoor kiezen om zwijgend iets te doen. Maak bijvoorbeeld samen een wandeling en houd elkaars hand vast. Het zwijgen werkt verbindend, omdat je je partner respecteert in zijn of haar behoefte om niet te hoeven praten.’ 

Eerlijk zijn naar jezelf
De belangrijkste tips die Leonie heeft voor rouwende ouders: ‘Laat elke emotie die je voelt er gewoon zijn. Label ze niet in goed of verkeerd, want er zijn geen goede of slechte emoties. Elke emotie is goed en hoort bij het rouwproces. Wanneer je je eigen emoties ervaart en kunt benoemen, kan dat helpend zijn voor je omgeving. Mensen kunnen niet aan je voorhoofd zien waar jij behoefte aan hebt. Vertel je omgeving dus waarmee ze jou het beste kunnen steunen en wees hierin assertief. Dat is spannend, want je moet accepteren dat je niet altijd krijgt wat je graag wilt. Niet omdat de ander het niet wil geven, maar omdat het hem of haar niet lukt. Dat kan betekenen dat je soms iemand anders moet zoeken om je op dat gebied te steunen. Iemand die iets verder van je af staat, kan je soms beter steunen dan je partner of naaste familie.’ 

Wie schrijft, die blijft
Rouwen is dus een ontdekkingsreis. Het opschrijven van de dingen die je hierin tegenkomt kan je helpen in je rouwproces. ‘Door bijvoorbeeld een dagboek bij te houden, kun je teruglezen welke dingen je in een bepaalde periode hebt gedaan of beleefd. Het geeft je overzicht over welke dingen je geholpen hebben en welke niet. Dat zorgt ervoor dat je ook beter naar anderen kunt aangeven wat je nodig hebt. Juist op de dagen dat het minder goed gaat en je het zwaar hebt, kun je terugvallen op een eerdere ervaring.’ 

 Confrontaties
Vanuit de maatschappij klinkt steeds meer dat het leven maakbaar is en de dood hoort niet bij die maakbaarheid. ‘Verdriet wordt vaak gebagatelliseerd en er wordt geprobeerd een positieve wending aan emoties te geven. Maar juist verdriet en boosheid zijn basisemoties die er mogen zijn, die je mag voelen en uiten. Als je ze toelaat, duren ze vaak niet langer dan een uur. De ervaring leert dat je beter over emoties kunt praten als je die emoties zelf toelaat.’

Mensen in je omgeving kunnen reacties geven die je niet verwacht, zoals: ‘Gelukkig heb je nog een gezond kind’ of: ‘Misschien is het maar beter zo, anders zou jullie kind toch gehandicapt zijn.’ Leonie geeft aan dat het in zulke situaties belangrijk is om eerlijk te zijn. ‘Hoewel dit soort reacties erg confronterend zijn, bedoelt iemand het vaak goed. Mensen hebben niet de intentie om je verdrietig te maken of je van je stuk te brengen, maar dat is soms wel wat er gebeurt. Je kunt dit teruggeven door bijvoorbeeld te zeggen: ‘Ik snap dat je dit zegt om me te troosten, maar het helpt me niet. Ik word er vooral verdrietig van als je dit zo zegt.’ Als je erkent dat ze het positief bedoelen, komt het gesprek vaak wel op gang.

Verlangens
Confrontaties vinden niet alleen plaats in gesprekken, maar kunnen ook in andere situaties optreden. Wanneer er bijvoorbeeld in een appgroep met familie of vrienden veel over kinderen wordt gedeeld. Jij had ook graag iets over je zoon of dochter gedeeld. ‘Als je merkt dat het je raakt en dat het je verdrietig maakt, is het belangrijk om dit met de groep te delen. Het is wel goed om voor jezelf te bedenken hoe je dit doet en of je in de appgroep wilt blijven. Sommigen vinden het zo confronterend dat ze uit een appgroep stappen, maar voelen zich dan toch buitengesloten en dat is vaak wat ze juist niet willen. Als je wel in de groep wilt blijven, is het goed om dit aan te geven. Je kunt daar dan bijvoorbeeld wel bij zeggen dat je misschien niet op alle berichten zult reageren, omdat het je verdrietig maakt. Op die manier laat je de anderen weten wat het met je doet en wat ze wel of niet van je kunnen verwachten, zonder dat je jezelf buiten de groep zet.’

Leonie geeft ook een suggestie als het gaat over zwangerschappen bij mensen in je omgeving: ‘Als je een kind verloren hebt in de zwangerschap kan het heel confronterend zijn om je collega of vriend(in) te ontmoeten die tegelijk met jou een kindje verwachtte en wel een kind heeft gekregen. Dit is geen jaloezie, want je misgunt het die ander zeker niet, maar je had het zelf ook heel graag gewild en dat maakt je verdrietig. Het is een verlangen dat je verdrietig maakt. Als je die verlangens voor jezelf herkent en accepteert dat ze er mogen zijn, kun je vaak beter met die ander praten. Het helpt ook om dit uit te spreken. Dat je heel blij voor die ander bent, maar dat het je ook raakt. Besef dat het voor de ander ook heel beladen kan zijn dat hij of zij wel een gezond kindje heeft gekregen en jij niet.’

Als de aandacht afneemt
Naarmate de tijd verstrijkt, neemt de aandacht van de omgeving vaak af terwijl jij nog volop aan het rouwen bent. ‘Mensen kunnen soms verbaasd reageren dat je in hun ogen ‘nog steeds’ bezig bent met het verlies van je kind. Als er dagen zijn dat je verdrietig bent, is het belangrijk om dat te benoemen. ‘Ik merk dat ik me verdrietig voel over mijn kind.’ Je zult niet altijd een arm om je heen geslagen krijgen, maar je hebt op deze manier wel de regie in handen. Gaandeweg zul je ontdekken wat daarin prettig is.’

Helpende handen
‘Vaak zijn er in de eerste periode van rouw mensen die vragen of ze iets voor je kunnen doen. Doordat je hoofd al in beslag genomen wordt door emoties en rouw is het vaak lastig te bedenken wat ze voor je kunnen doen. Een paar concrete tips die je aan je omgeving kunt vragen zijn bijvoorbeeld eten koken, adressen voor rouwkaarten schrijven of huishoudelijke klusjes. 

Na verloop van tijd zijn er soms mensen die iets met je willen doen om je af te leiden. Zo kan je vriendin bijvoorbeeld bellen om langs te komen of om samen iets te gaan doen, zoals boodschappen doen of samen koken. Als je er niet aan toe bent, is het belangrijk dat aan te geven en erbij te zeggen dat ze gerust een andere keer weer mag bellen.

Praktische hulp kan voor sommigen makkelijker zijn om te geven dan inhoudelijk het gesprek met je aangaan. Of het nu praktische of pratende helpers zijn; ze zorgen er allemaal voor dat je je niet alleen hoeft te voelen.’