Samen rouwen vanuit verschillende culturen – Carrianne en Ebuka over het verlies van hun dochter Adanna

Twee werelden, één relatie
Carrianne groeide op in Nederland, Ebuka in Nigeria. Hun relatie bracht twee culturen samen met elk eigen gewoontes, verwachtingen en manieren van omgaan met familie, verdriet en verlies kennen. De verschillen zijn vaak een verrijking. Ze leerden elkaars achtergrond kennen, ontdekten hoe hun perspectieven soms verschilden en vonden in dat verschil ook ruimte om van elkaar te leren. Toen Carrianne zwanger werd van hun eerste kind, voelde dat als een nieuw hoofdstuk in hun leven. Ze besloten hun dochter Adanna Rhema Livia te noemen.

Zorgeloze zwangerschap
De zwangerschap verliep zonder bijzonderheden. Ebuka en Carrianne hadden net als andere toekomstige ouders verwachtingen, maakten plannen en keken uit naar het moment waarop hun kind geboren zou worden. Dat er straks een baby zou komen werd steeds meer onderdeel van hun dagelijkse gesprekken en toekomstplannen. Er was geen enkel signaal dat er iets mis zou zijn met Adanna. Totdat Carrianne plotseling weeën kreeg. Daar was nog helemaal geen aanleiding voor, want ze was nog lang niet in de buurt van de uitgerekende datum. Ze kon de lichamelijke signalen ook niet direct plaatsen, maar voordat ze daaraan toe kwam, werd het al ernstiger.  De verloskundige kwam kijken en ‘zei meteen dat het niet goed was,’ vertelt Carrianne. ‘Ze belde een ambulance en we gingen naar het ziekenhuis.’ Carrianne had vroegtijdige weeën, maar haar zwangerschap was nog in een stadium waarin hun baby nog niet levensvatbaar zou zijn buiten haar buik. Daarom riep de verloskundige met spoed een ambulance op om Carrianne naar het ziekenhuis te brengen. 

Twee dagen verschil
Er werd ook een tweede ambulance gealarmeerd, speciaal uitgerust voor de zorg voor een extreem vroeggeboren baby. Maar Carrianne was 23 weken en vijf dagen zwanger: twee dagen vóór de grens van 24 weken. Op basis daarvan werd de tweede ambulance afgezegd. Voor Carrianne en Ebuka werd daarmee meteen zichtbaar hoe kwetsbaar de situatie was waarin ze zich bevonden. ‘Het was hard, maar zorgde er ook voor dat we wisten hoe de situatie ervoor stond. Het was echt een realitycheck,’ vertelt Carrianne. Twee dagen maakten het verschil voor wel of geen medische behandeling.

Adanna’s geboorte
In het ziekenhuis werd Adanna geboren. Ze werd op de borst van Carrianne gelegd, haar kleine lichaam tegen haar moeder aan. ‘Ze lag op mijn borst en probeerde nog te ademen,’ vertelt Carrianne. Ze leefde nog heel even. Carrianne hield haar vast, terwijl verschillende gevoelens door elkaar heen liepen. Ze zagen hun dochter voor het eerst, konden haar vasthouden en zien hoe prachtig ze eruitzag. Ze beseften dat hun dochter leefde en tegelijk dat ze haar moesten loslaten. Voor Ebuka was het moeilijk te begrijpen dat er door de grens van 24 weken geen medische behandeling mogelijk was. Terwijl hij naar zijn dochter keek, voelde hij vooral de machteloosheid van een vader die zijn kind ziet en niets kan doen om haar te helpen: ‘Je wilt op dat moment dat ze haar in de couveuse leggen.’ Carrianne gaf Adanna aan Ebuka. Als hij haar levend wilde vasthouden, moest hij haar nu in zijn armen nemen. Ebuka nam zijn dochter voorzichtig over en hield haar tegen zich aan. Daar, op zijn borst, haalde Adanna voor het laatst adem. Ze bleven nog even bij hun dochter in de kamer. Ze kregen de tijd om bij haar te zijn, haar vast te houden en naar haar te kijken. Hun eerste herinneringen met hun dochter.

De regels van het systeem
Na Adanna’s geboorte werden ze geconfronteerd met andere regels die verbonden zijn aan de 24 wekengrens. Omdat Adanna vóór 24 weken zwangerschap werd geboren, werd zij officieel geregistreerd als een levenloos geboren kind, ook al had ze ook buiten de buik geleefd.  ‘Toen we de gemeente belden om aangifte te doen, bleven ze steeds het woord levenloos gebruiken. Ik zei: “maar ze heeft geleefd en is pas na de geboorte overleden.”’ Voor Carrianne voelde dat vreemd. Ze had haar dochter vastgehouden en gezien dat ze nog probeerde te ademen. De registratie en haar persoonlijke ervaring kwamen niet overeen, maar dat was wel de werkelijkheid waar ze mee te maken kregen.

Verschillende culturen, verschillende manieren van rouwen
Carrianne en Ebuka merkten in het ziekenhuis al hoe hun verschillende achtergronden de manier waarop zij naar het afscheid keken beïnvloedden. Ebuka groeide op in Nigeria, waar een overleden kind vaak snel wordt begraven. Carrianne had juist behoefte aan tijd om afscheid van haar dochter te nemen. Ze wilde hun dochter heel graag nog even bij zich houden, haar mee naar huis nemen, laten zien aan een paar mensen die dicht bij hen stonden en, al was het maar voor even, als gezin samen zijn.
Voor Ebuka was dat niet vanzelfsprekend: ‘Waar ik vandaan kom, proberen mensen een verlies vaak snel af te ronden en verder te gaan,’ vertelt hij. ‘Zeker als het om je kind gaat. Het idee is dat je het afsluit, zodat je niet steeds blijft kijken naar wat er is gebeurd. We proberen te voorkomen dat het verdriet blijft terugkomen in je dagelijks leven. Daarom wordt het vaak snel geregeld en ga je daarna verder. Ik dacht: misschien kan Adanna in het ziekenhuis achterblijven. Dat is voor iedereen eenvoudiger en hoeven we niet steeds te kijken naar iets dat ons herinnert aan wat er is gebeurd. Ook al hou ik van haar, ik wilde het loslaten.’

Naar elkaar toe bewegen
Toch besloten ze samen om hun dochter voor één dag mee naar huis te nemen, omdat Ebuka zag hoe belangrijk dat voor Carrianne was. Ze sloten een compromis en vroegen het ziekenhuis of ze hun dochter na één dag thuis weer terug konden brengen om het ziekenhuis het afscheid van Adanna te laten verzorgen. Dit was niet vanzelfsprekend, maar wel mogelijk als zij maar een verklaring ondertekenden. Voor Carrianne betekende het veel om in hun eigen huis afscheid te nemen op een manier die voor hen persoonlijk was. Ze konden hun dochter vasthouden in hun eigen omgeving en foto’s laten maken, zodat ze later een tastbare herinnering zouden hebben aan de korte tijd die ze met haar hadden.

Hulp ontvangen
Omdat Adanna vóór de 24-wekengrens werd geboren, werd veel niet automatisch geregeld of vergoed. Zo waren Carrianne en Ebuka zelf verantwoordelijk voor de praktische invulling van het afscheid en de kosten van een begrafenis. De fotograaf die foto’s kwam maken was zo geraakt door hun verhaal dat hij aanbood een graf voor hun dochter te betalen. Voor Carrianne voelde dat als een teken van zorg en voorziening. Voor Ebuka lag dat ingewikkelder. ‘Het voelde zwak om hulp aan te nemen,’ legt hij uit. ‘Ik houd er niet van me zwak te voelen. Wij zijn gewend om anderen te helpen.’ Maar hij merkte dat het aanbod oprecht was. ‘Op een gegeven moment dacht ik: deze man neemt hier echt de tijd voor. Hij hoeft dit niet te doen. Als ik het nu afwijs, dan word ik onredelijk.’  Carrianne en Ebuka sliepen er een nacht over en besloten toen het aanbod te accepteren. De fotograaf startte, met hulp van vrienden van Ebuka en Carrianne, een crowdfundingactie waarmee het graf bekostigd werd. Deze beslissing betekende ook dat Ebuka ermee instemde dat hun dochter niet naar het ziekenhuis terug ging, maar bij hen thuis bleef.  ‘Ik ben dankbaar dat Ebuka dat deed,’ zegt Carrianne als ze daaraan terugdenkt. Voor Ebuka was het niet vanzelfsprekend, maar toch maakte hij ruimte voor wat voor haar belangrijk was. Hij liet daarin zien hoe liefde en respect ook kunnen betekenen dat je bereid bent om naar de ander toe te bewegen, zelfs als dat niet is wat je zelf het eerst zou kiezen.

Een paar dagen samen
In die dagen thuis met hun dochter kwamen er wat vrienden langs. Een vriendin vroeg zelfs of ze Adanna mocht vasthouden. Een krachtig moment. Carrianne: ‘Ze hield onze dochter vast en erkende daarmee: ze hoort erbij. Ze is echt. Ik besefte hoe bijzonder het was dat ik haar nog een paar dagen bij me mocht houden. Ik kreeg de kans een heel trotse moeder te zijn.’  Voor Ebuka waren die dagen anders, maar hij zag hoe belangrijk ze voor Carrianne waren. ‘In een relatie is het soms yin en yang,’ zegt hij. ‘Het gaat niet altijd om wat ik wil. Ik dacht: als het haar helpt om nog tijd met haar te hebben, dan doen we dat.’

Verschillend omgaan met verdriet
In de tijd daarna merkten Carrianne en Ebuka dat hun manier van omgaan met het verlies verschillend bleef. Carrianne heeft er behoefte aan over haar dochter te praten en haar naam te blijven noemen: ‘Ze maakte mij moeder. Daar ben ik trots op.’ Ebuka gaat er op een andere manier mee om. Hij praat minder over persoonlijke gebeurtenissen en alleen met mensen die dicht bij hem staan. Dat betekent niet dat het verlies voor hem minder groot is, maar wel dat zij elk op hun eigen manier met verdriet omgaan. Zo wilde Carrianne graag foto’s zichtbaar in huis om haar dochter een plek te geven. Voor Ebuka was dat moeilijk. Ze spraken eerst af om de foto’s niet direct zichtbaar te plaatsen. Later zette Ebuka zelf een foto beneden neer: ‘Ik woon niet alleen in dit huis. Als ik die foto’s zou weghalen, zou zij zich misschien niet veilig voelen om het verlies met mij te verwerken. Als man wil ik niet dat mijn vrouw dat gevoel heeft. Dus ik dacht erover na. Ze had heel veel foto’s. Als we er één beneden zetten en de rest boven laten, dan is dat een goed compromis. Dus bracht ik er één naar beneden.’

Stappen zetten naar de ander
Carrianne: ‘Ik ben een trotse moeder en wil haar naam van de daken schreeuwen. We gaven haar zo’n mooie naam.’ Ebuka had er moeite mee als ze iets over hun dochter op social media deelde. Carrianne respecteerde dat, maar: ‘dat ik dat niet kon doen, is soms nog pijnlijker dan haar missen. Delen op social media was voor mij een manier om te laten zien: ik ben moeder geworden. Niet alleen het verlies, maar ook de trots, de vreugde en de hoop die er is, midden in alles. Dat ik dat niet kon delen, omdat we daar niet allebei comfortabel mee waren, raakte me diep. Het niet kunnen plaatsen van die ene social mediapost voelde als een van de grootste stappen die ik naar hem toe moest zetten. Maar we deden allebei stappen en dat is iets heel moois. Het versterkt je relatie echt.’ Ook rond de begrafenis moesten Carrianne en Ebuka samen keuzes maken. Carrianne wilde een afscheid met familie en vrienden. Ebuka wilde het liever met zijn tweeën doen en uiteindelijk kozen ze daarvoor. Ze lazen woorden, namen afscheid en legden haar samen in het graf. Carrianne: ‘Achteraf vond ik dat heel mooi. Het was heel intiem.’

Verdriet en hoop
‘Eigenlijk is het verlies van Adanna nu minder pijnlijk dan ik had gedacht,’ vertelt Carrianne. ‘In de eerste weken na haar overlijden vroeg ik me steeds af: is de rust die ik voel coping? Onderdruk ik iets? Wanneer komt die donkere put? Maar wat we nu, ruim vier maanden later, nog steeds ervaren, is dat het verdriet er wel is, maar het overheerst niet.  Dat betekent niet dat er geen verdriet is. Ik heb momenten dat ik zit te huilen op de bank of voel dat de spanning in mijn lijf toeneemt. Het verdriet is er wel, maar neemt niet alles over. Wat mij heel erg helpt, is dat ik mag huilen en dat we allebei ook echt hoopvol zijn.’

Twee manieren van betrokkenheid
Niet alleen in hun relatie, maar ook in hun families werden cultuurverschillen zichtbaar. Toch merken Carrianne en Ebuka juist vanuit zijn familie sterke betrokkenheid. ‘In zijn cultuur wordt er vaak niet over gesproken,’ vertelt Carrianne. ‘Maar zijn ouders en een aantal broers en zussen checkten juist wel heel bewust hoe het met ons ging.’ Ze werd gebeld, er werd met hen gebeden en ze voelden op afstand een duidelijke verbondenheid. Maar bij anderen uit diezelfde omgeving werd het verlies juist helemaal niet benoemd. ‘Ze deden alsof er niets gebeurd is,’ vertelt Carrianne.  Van haar familie kreeg ze andere vormen van betrokkenheid. Haar ouders haalden hen op uit het ziekenhuis, haar zus en zwager kwamen koken en eten en hielden Adanna nog vast. Ze vroegen hoe het ging, gaven ruimte voor verdriet, maar ook voor het delen van wat er wél was geweest. In beide families kreeg Adanna daarmee een plek. In Ebuka’s familie vooral door gebed en toekomstgerichte hoop, in Carrianne’s familie door het noemen van haar naam en het blijven erkennen van haar bestaan. Carriannes ouders spreken nog altijd over hun kleindochter en blijven haar naam noemen. ‘Soms huilt een ander de tranen die wij niet kunnen huilen,’ zegt Carrianne. Zo werd ook in hun families zichtbaar wat ze al in hun relatie hadden ervaren: rouw kan verschillende vormen aannemen, en betrokkenheid en liefde komt daarin op verschillende manieren tot uiting. Carrianne en Ebuka delen hun verhaal omdat ze hopen dat andere ouders die een kind verliezen zich erin kunnen herkennen. Rouw kan in een relatie met verschillende culturele achtergronden anders worden beleefd, maar het blijft mogelijk elkaar te vinden. Hun dochter leefde maar kort, maar haar naam blijft klinken.

Adanna.