Mijn kind is overleden wat nu? | Een interview met Aisha Pijnenburg

Aisha Pijnenburg is islamitisch uitvaartverzorger bij Amanah Uitvaartzorg. Ze begeleidt ouders bij het overlijden van hun baby of kind en ziet van dichtbij hoe ouders in korte tijd belangrijke keuzes moeten maken. Aisha leidt ook rouwgroepen voor vrouwen vanuit een islamitische context. Vanuit haar ervaring benadrukt ze hoe belangrijk het is dat ouders goed geïnformeerd worden en zelf regie houden, ook binnen de vaste kaders van een islamitische uitvaart.

Bel zelf een uitvaartonderneming
‘Vaak wordt het eerste contact met ons niet door de ouders zelf gelegd,’ merkt Aisha. ‘Soms belt een oma of een oom, soms komt de opdracht via de verzekering. Dan zijn er vaak ook al keuzes gemaakt, waarbij het niet duidelijk is of die van de ouders zelf komen. Mijn belangrijkste advies is daarom: bel als ouders zelf. Dan kunnen wij rustig uitleggen wat er mogelijk is en kun je zelf beslissen en voorkom je dat beslissingen vóór jou worden gemaakt.’
Als anderen het overnemen, is dat meestal uit bescherming. Maar dat kan op een later moment pijn doen. Aisha: ‘Ik hoor ouders soms achteraf zeggen: ik wist niet dat ik erbij had mogen zijn, ik wist niet dat ik mijn kind zelf mocht verzorgen. Dat verdriet dragen ze dan met zich mee.’

Niet álles ligt vast
Bij een islamitische uitvaart liggen veel dingen vast: het wordt een begrafenis, iemand moet zo snel mogelijk begraven worden en er zijn vaste rituelen. ‘Dat betekent niet dat ouders helemaal geen keuzes meer hebben,’ legt Aisha uit. ‘Ouders kunnen bijvoorbeeld nog wel kiezen:

• of zij aanwezig willen zijn bij de rituele wassing.
• of zij hun kind zelf willen verzorgen.
• waar het afscheid plaatsvindt.
• of het kind thuis gekoeld wordt.
• op welke begraafplaats het kind wordt begraven.
  

‘Dit zijn misschien geen tientallen opties, maar de keuzes die er zijn, zijn wel heel bepalend voor hoe ouders erop terugkijken.’

Afscheid nemen
Omdat de begrafenis zo snel mogelijk plaats moet vinden, kan dat zorgen voor haast. ‘Ouders denken vaak: het moet nú. Maar snel begraven betekent niet dat je geen tijd mag nemen voor het afscheid van je kind. Je mag je kind vasthouden, bekijken, aanraken, verzorgen. Dat is niet in tegenspraak met de islam.’
Aisha komt vaak tegen dat ouders pas na de begrafenis echt voelen wat er is gebeurd: ‘Veel ouders zeggen later: “Wat is er allemaal gebeurd? Ik was er niet echt bij.” Juist daarom is het belangrijk om, binnen de korte tijd die er is, bewust afscheid te nemen van je kind. Ik heb gezien dat ouders die die tijd nemen, vaak met meer rust terugkijken. Niet omdat het minder pijnlijk is, maar omdat ze voelen: ik was erbij.’

Aanwezig zijn bij de wassing
De rituele wassing is een belangrijk moment. Toch worden ouders daar niet altijd bij betrokken. Aisha: ‘Soms wordt het niet eens gevraagd. Terwijl het zo waardevol kan zijn om erbij te zijn.’ Ze raadt ouders altijd aan: ‘Als het kan, wees aanwezig. Ook al is het spannend.’
Voor moeders is dat soms ingewikkeld, bijvoorbeeld als zij nog in het ziekenhuis liggen. Aisha: ‘Maar vraag ook dan wat er mogelijk is. Soms kan de verzorging op de kamer plaatsvinden, soms in het mortuarium. Vraag ernaar. Je mág die vraag stellen.’

Huilen mag
In veel families wordt gezegd dat huilen niet mag. Aisha ziet dat ouders hierdoor soms hun emoties inhouden, uit loyaliteit naar familie of uit angst om iets verkeerds te doen. ‘Dat is vaak cultuur en geen islam,’ zegt Aisha.
‘Onze profeet huilde toen hij een kind verloor. Verdriet tonen is toegestaan. Je hart is verdrietig, je ogen mogen huilen. Huilen is geen teken van een zwak geloof, maar een menselijke reactie op verlies. Verdriet onderdrukken kan juist spanning en klachten geven. Verdriet mag er zijn, ook na de uitvaart, en mag tijd kosten.’

Keuzes voor het begraven
Laat je goed informeren als je een begraafplaats kiest. Dat is belangrijk. Aisha: ‘Op een algemene begraafplaats huur je vaak een graf voor een bepaalde periode. Ouders weten dat soms niet en komen er dan jaren later achter dat het graf verlengd moet worden of geruimd wordt.’
Een islamitische begraafplaats biedt meestal een graf voor onbepaalde tijd. Maar soms zijn ze wel verder weg. Aisha: ‘Het gaat niet om goed of fout, het gaat erom dat ouders weten wat de gevolgen zijn van hun keuze. Laat je daarom goed informeren.’Hetzelfde geldt voor de uitvaartverzorger. Volgens Aisha is het belangrijk om te kiezen voor een uitvaartverzorger die bekend is met islamitische rituelen én het begeleiden van ouders: ‘Niet iedereen weet hoe het werkt bij het overlijden van een baby of kind. En ouders moeten niet zélf op zoek hoeven naar antwoorden. Dat geeft onnodige stress.’

Steun na de begrafenis
Na de begrafenis keert de rust terug, maar voor veel ouders begint de rouw dan pas echt. Aisha ziet in de rouwgroepen voor vrouwen hoe groot de behoefte is aan erkenning en herkenning. ‘Ouders zoeken vaak steun die past bij hun geloof en hun beleving.’ In haar begeleiding benadrukt Aisha dat rouw niet alleen over het verlies van je kind gaat, maar ook om hoe je omgaat met dat verlies en hoe je voor jezelf zorgt. ‘Het is normaal dat emoties wisselen, dat je verandert en dat het leven niet meteen ‘doorgaat’ zoals voorheen.’

Rituelen na de begrafenis
Er zijn binnen de islam weinig vaste rituelen voor na de begrafenis. Maar ouders hebben wel vaak behoefte om hun kind een plek te blijven geven. Aisha ziet dat ouders bijvoorbeeld:

• schrijven naar hun kind.
• samen herinneringen delen.
• samen smeekbedes (dua) uitspreken.

Sommige families kiezen ervoor om uit naam van hun kind iets goeds te doen, zoals sadaqa. Het is goed om te ontdekken wat kan helpen om het verlies samen te dragen en bespreekbaar te houden.

Aisha benadrukt nog eens hoe belangrijk het is dat ouders zelf keuzes maken: ‘Zij zijn degenen die het meeste verdriet hebben. Zij mogen kiezen. Ouders die goed geïnformeerd zijn en zelf keuzes hebben gemaakt, zeggen vaker: ‘Het is goed zo.’ Niet omdat het verdriet weg is, maar omdat zij voelen dat het afscheid klopte.’